Forseti gæti tekið völdin af ríkisstjórn 15. maí 2012 08:00 Ólafur á blaðamannafundi Í grein sinni í Skírni segir Eiríkur að staðfestingarsynjun Ólafs Ragnars á lögum feli í sér mun virkari þátttöku í stjórnmálum landsins en fyrri forsetar töldu hæfa embættinu. Myndin er frá því að Ólafur Ragnar synjaði lögum um Icesave staðfestingar. fréttablaðið/vilhelm „Vandi núgildandi stjórnarskrár er að í upplausnarástandi gæti forseti hreinlega tekið völdin af ríkisstjórn." Þetta segir Eiríkur Bergmann stjórnmálafræðingur í grein í nýjasta hefti Skírnis. Greinin fjallar um breytta stöðu forseta Íslands og frumvarp Stjórnlagaráðs. Eiríkur segir núgildandi stjórnarskrá svo óskýra að innan marka hennar gæti forseti farið sínu fram og túlkað völd sín með eigin nefi. „Skipist veður svo í lofti í íslensku samfélagi að Alþingi og ríkisstjórn séu trausti rúin er ekki með öllu útilokað að vinsæll forseti geti nýtt sér slíkt ástand og virkjað ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar um valdheimildir sem hingað til hafa aðeins verið taldar formlegar og í raun í höndum ráðherra," segir í grein Eiríks. Dæmi um þetta segir hann meðal annars vera skipun ráðherra, veitingu opinberra embætta, útgáfu bráðabirgðalaga og gerð þjóðréttarsamninga við önnur ríki. „Þessi stjórnarskrárákvæði um forsetann eiga sér rætur í valdamiklum konungi nítjándu aldar og við virka beitingu þeirra, án atbeina ráðherra, væri stjórnskipunin vitaskuld öll komin á slig," segir Eiríkur. Hann segir tilurð forsetaembættisins hafa ráðist af þeim vanda sem við blasti við lýðveldistökuna árið 1944, þegar Íslendingar samþykktu eigin stjórnarskrá, um það hvað ætti að gera við konunginn. Í nafni samstöðu hafi verið ákveðið að gera sem minnstar breytingar á fullveldisstjórnarskránni frá árinu 1920. Hún var að uppistöðu byggð á dönsku stjórnarskránni, sem var nánast óbreytt frá lokum einveldisins um miðja nítjándu öld. Þar, líkt og í mörgum eldri stjórnarskrám sem urðu til við umskipti frá einveldi til fulltrúalýðræðis, voru konungar sagðir framkvæma ýmsar stjórnarathafnir sem þeir gerðu í raun ekki lengur. „Slíkt leppsorðalag var notað til að raungera breytinguna frá einveldi til lýðræðis á borði án þess þó að segja það beint í orði. Í stað þess að skrifa breytinguna hreint út er sagt að ráðherrar fari með vald þjóðhöfðingjans." Þaðan segir Eiríkur að sú arfleið komi að forseti sé sagður fara með ýmis völd sem í raun séu í höndum ráðherra. „Stjórnarskráin færir forsetanum þannig ýmis völd sem hún svo kippir til baka í greinum þar sem segir að forseti sé ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum og að forseti láti ráðherra framkvæma vald sitt." Stjórnarskráin endurspegli því togstreitu nítjándu aldar á milli konungs og lýðræðislegra stjórnvalda. „Núgildandi stjórnarskrá er af þessum sökum óþægilega þvælin um hlutverk forsetans sem sagður er fara með ýmis verk sem hann sannarlega sinnir ekki. Og getur ekki sinnt í þingræðisríki." thorunn@frettabladid.is Forsetakosningar 2012 Fréttir Mest lesið Lést af völdum voðaskots á gæsaveiðum Innlent Ekki ráðlegt að drekka orku eða neyta einnar fæðutegundar Innlent Fengu ábendingu um Guðlaug, Halldór og Svedda Tönn Innlent „Fullþaulsetnir“ á veitingastöðum á lokadegi þings Innlent Lögregla leitar manna vegna ráns í Skeifunni Innlent Jódísi ofbýður áfengisneysla á Alþingi Innlent Skoða mál þar sem fólk fékk ekki greitt uppsafnað orlof Innlent Óvenju mikið að gera í Laugardalslaug í morgun Innlent Óvenjumörg útköll vegna vatnsleka á höfuðborgarsvæðinu Innlent Eigi ekki eftir að eyðileggja menntakerfið Innlent Fleiri fréttir Nýtir gervigreind í stað sérfræðinga Lést af völdum voðaskots á gæsaveiðum Hnífi beitt í árás í Skeifunni Hellisheiði lokuð að hluta á fimmtudag til föstudags Skemmdi rúður í lögreglubílum dag eftir dag Samgöngusáttmálinn taki á mikilli innviðaskuld við höfuðborgarsvæðið Helgi Magnús situr heima meðan Guðrún leitar sér ráðgjafar Framhaldsskólanemar fagna gjaldfrjálsum námsgögnum Lögregla leitar manna vegna ráns í Skeifunni Áfengisdrykkja ekki áberandi vandamál á Alþingi Lést í slysi við Hálslón Unnið í alla nótt og allt samkvæmt áætlun Ekki ráðlegt að drekka orku eða neyta einnar fæðutegundar Samgöngusáttmáli, Menningarnótt og ókeypis skólabækur Máli séra Gunnars lokið með starfslokagreiðslu Kostar í strætó yfir daginn en ókeypis heim um kvöldið Kynntu dagskrá Menningarnætur Netþrjótar þykjast vera frá Strætó „Fullþaulsetnir“ á veitingastöðum á lokadegi þings Enginn hvati fyrir fyrirtæki til að endurvinna Lögreglumenn vopnast rafbyssum í byrjun september Fengu ábendingu um Guðlaug, Halldór og Svedda Tönn Óvenju mikið að gera í Laugardalslaug í morgun Skoða mál þar sem fólk fékk ekki greitt uppsafnað orlof Engin útköll vegna vatnsleka í nótt Eigi ekki eftir að eyðileggja menntakerfið Óvenjumörg útköll vegna vatnsleka á höfuðborgarsvæðinu Vill neyðarlög verði stýrivextir ekki lækkaðir Kynnti „einhverjar mestu breytingar á námsgagnaútgáfu í áratugi“ Stjórnlaus sprenging í bílastæðagjöldum við náttúruperlur Sjá meira
„Vandi núgildandi stjórnarskrár er að í upplausnarástandi gæti forseti hreinlega tekið völdin af ríkisstjórn." Þetta segir Eiríkur Bergmann stjórnmálafræðingur í grein í nýjasta hefti Skírnis. Greinin fjallar um breytta stöðu forseta Íslands og frumvarp Stjórnlagaráðs. Eiríkur segir núgildandi stjórnarskrá svo óskýra að innan marka hennar gæti forseti farið sínu fram og túlkað völd sín með eigin nefi. „Skipist veður svo í lofti í íslensku samfélagi að Alþingi og ríkisstjórn séu trausti rúin er ekki með öllu útilokað að vinsæll forseti geti nýtt sér slíkt ástand og virkjað ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar um valdheimildir sem hingað til hafa aðeins verið taldar formlegar og í raun í höndum ráðherra," segir í grein Eiríks. Dæmi um þetta segir hann meðal annars vera skipun ráðherra, veitingu opinberra embætta, útgáfu bráðabirgðalaga og gerð þjóðréttarsamninga við önnur ríki. „Þessi stjórnarskrárákvæði um forsetann eiga sér rætur í valdamiklum konungi nítjándu aldar og við virka beitingu þeirra, án atbeina ráðherra, væri stjórnskipunin vitaskuld öll komin á slig," segir Eiríkur. Hann segir tilurð forsetaembættisins hafa ráðist af þeim vanda sem við blasti við lýðveldistökuna árið 1944, þegar Íslendingar samþykktu eigin stjórnarskrá, um það hvað ætti að gera við konunginn. Í nafni samstöðu hafi verið ákveðið að gera sem minnstar breytingar á fullveldisstjórnarskránni frá árinu 1920. Hún var að uppistöðu byggð á dönsku stjórnarskránni, sem var nánast óbreytt frá lokum einveldisins um miðja nítjándu öld. Þar, líkt og í mörgum eldri stjórnarskrám sem urðu til við umskipti frá einveldi til fulltrúalýðræðis, voru konungar sagðir framkvæma ýmsar stjórnarathafnir sem þeir gerðu í raun ekki lengur. „Slíkt leppsorðalag var notað til að raungera breytinguna frá einveldi til lýðræðis á borði án þess þó að segja það beint í orði. Í stað þess að skrifa breytinguna hreint út er sagt að ráðherrar fari með vald þjóðhöfðingjans." Þaðan segir Eiríkur að sú arfleið komi að forseti sé sagður fara með ýmis völd sem í raun séu í höndum ráðherra. „Stjórnarskráin færir forsetanum þannig ýmis völd sem hún svo kippir til baka í greinum þar sem segir að forseti sé ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum og að forseti láti ráðherra framkvæma vald sitt." Stjórnarskráin endurspegli því togstreitu nítjándu aldar á milli konungs og lýðræðislegra stjórnvalda. „Núgildandi stjórnarskrá er af þessum sökum óþægilega þvælin um hlutverk forsetans sem sagður er fara með ýmis verk sem hann sannarlega sinnir ekki. Og getur ekki sinnt í þingræðisríki." thorunn@frettabladid.is
Forsetakosningar 2012 Fréttir Mest lesið Lést af völdum voðaskots á gæsaveiðum Innlent Ekki ráðlegt að drekka orku eða neyta einnar fæðutegundar Innlent Fengu ábendingu um Guðlaug, Halldór og Svedda Tönn Innlent „Fullþaulsetnir“ á veitingastöðum á lokadegi þings Innlent Lögregla leitar manna vegna ráns í Skeifunni Innlent Jódísi ofbýður áfengisneysla á Alþingi Innlent Skoða mál þar sem fólk fékk ekki greitt uppsafnað orlof Innlent Óvenju mikið að gera í Laugardalslaug í morgun Innlent Óvenjumörg útköll vegna vatnsleka á höfuðborgarsvæðinu Innlent Eigi ekki eftir að eyðileggja menntakerfið Innlent Fleiri fréttir Nýtir gervigreind í stað sérfræðinga Lést af völdum voðaskots á gæsaveiðum Hnífi beitt í árás í Skeifunni Hellisheiði lokuð að hluta á fimmtudag til föstudags Skemmdi rúður í lögreglubílum dag eftir dag Samgöngusáttmálinn taki á mikilli innviðaskuld við höfuðborgarsvæðið Helgi Magnús situr heima meðan Guðrún leitar sér ráðgjafar Framhaldsskólanemar fagna gjaldfrjálsum námsgögnum Lögregla leitar manna vegna ráns í Skeifunni Áfengisdrykkja ekki áberandi vandamál á Alþingi Lést í slysi við Hálslón Unnið í alla nótt og allt samkvæmt áætlun Ekki ráðlegt að drekka orku eða neyta einnar fæðutegundar Samgöngusáttmáli, Menningarnótt og ókeypis skólabækur Máli séra Gunnars lokið með starfslokagreiðslu Kostar í strætó yfir daginn en ókeypis heim um kvöldið Kynntu dagskrá Menningarnætur Netþrjótar þykjast vera frá Strætó „Fullþaulsetnir“ á veitingastöðum á lokadegi þings Enginn hvati fyrir fyrirtæki til að endurvinna Lögreglumenn vopnast rafbyssum í byrjun september Fengu ábendingu um Guðlaug, Halldór og Svedda Tönn Óvenju mikið að gera í Laugardalslaug í morgun Skoða mál þar sem fólk fékk ekki greitt uppsafnað orlof Engin útköll vegna vatnsleka í nótt Eigi ekki eftir að eyðileggja menntakerfið Óvenjumörg útköll vegna vatnsleka á höfuðborgarsvæðinu Vill neyðarlög verði stýrivextir ekki lækkaðir Kynnti „einhverjar mestu breytingar á námsgagnaútgáfu í áratugi“ Stjórnlaus sprenging í bílastæðagjöldum við náttúruperlur Sjá meira