Heimili eða hákarlskjaftur? Andri Snær Magnason, Auður Jónsdóttir, Bryndís Björgvinsdóttir og Guðmundur Andri Thorsson og Margrét Örnólfsdóttir skrifa 10. nóvember 2015 07:00 Kæra Ólöf Nordal – og aðrir embættismenn sem hafa örlög tveggja barna í hendi sér. Í kvöld mun lítil fjölskylda elda sér kvöldmat. Foreldrarnir vaska upp og hátta síðan tvær litlar stelpur, þriggja og fjögurra ára, kyssa þær góða nótt og óska þeim góðra drauma svo þær sofni öruggar með bangsann sinn við rabbið í foreldrum sínum – sem vita þó ekki hvað morgundagurinn ber í skauti sér. Hvort þeim og stelpunum verði vísað úr landi nánast fyrirvaralaust, til að halda aftur í neyðarástandið sem nú ríkir í Grikklandi þar sem öldurnar fleyta þúsundum umkomulausra kvenna, barna og karla upp á hvítar strendurnar á degi hverjum. Ellefu milljónir flóttamanna frá Sýrlandi eru á vergangi í Líbanon, Sýrlandi og Evrópu nú yfir fyrstu vetrarmánuðina, stór hluti þeirra eru börn. Vatnið öruggara en landið Fjölskyldan var svo óheppin að búa í landi þar sem einræðisherra og ISIS-liðar takast nú á af slíku alefli að ofbeldinu eru engin takmörk sett. Faðir stúlknanna neitaði að ganga í stjórnarher al-Assad til að berjast í vitskertum átökum sem geta einungis endað með einu móti: að deyða eða vera drepinn. „Það yfirgefur enginn heimilið sitt nema heimilið sé hákarlskjaftur, þú hleypur aðeins að landamærunum þegar þú sérð að öll borgin hleypur líka,“ segir í ljóði bresk-sómalska ljóðskáldsins Warsan Shire, Heima. Og: „Þú hlýtur að skilja að enginn setur börn um borð í bát nema vatnið sé öruggara en landið.“ Nokkur íslensk skólabörn leituðust á dögunum við að skoða myndir af borginni Aleppó, stærstu borg Sýrlands, þar sem þau þekktu stúlku þaðan. En vafrinn kom í veg fyrir að þau sæju óhugnaðinn sem birtist við að skrifa nafnið eitt inn í leitarvélina, óhugnað á borð við myndir af sundurbútuðum barnslíkum – því gamla heimili vinkonu þeirra er nú hárkarlskjaftur. Til Íslands og aftur út Íslenskir ráðamenn hafa nýlega lofað landsmönnum sínum að gera átak í að taka á móti fólki í neyð frá Sýrlandi og birt af því tilefni yfirlýsingu á vef utanríkisráðuneytisins sem ber með sér mótþróa kerfisins og innbyggða útsjónarsemi þess til að láta ekki hanka sig á fögrum fyrirheitum. Á sama tíma er stödd hér á landi raunveruleg sýrlensk fjölskylda á flótta sem biður um að fá að dvelja áfram í öryggi með dætur sínar tvær sem nú þegar eru komnar á leikskóla. Útlendingastofnun sem er sannkölluð Ómöguleikastofnun – og þeir ráðherrar sem hafa með málið að gera – virðast samt kjósa að þjóna smásmugulegri skriffinnsku kerfisins sem aldrei sér möguleikana heldur bara ómöguleikana. Málið snýst um örlög tveggja lítilla stúlkna og það blasir við flestum að hér þarf að bregðast strax við af manndómi og veita litlu fjölskyldunni dvalarleyfi af mannúðarástæðum eins og heimildir eru til: börnin eiga ekkert annað heimili, ekkert annað land. Og það er ekkert sem bannar æðstu ráðamönnum í sjálfstæðu ríki að veita þetta dvalarleyfi. Ekkert annað en innbyggð tregða kerfisins. Að halda öðru fram er einfaldlega fyrirsláttur af sama tagi og íslenskir ráðamenn sýndu á sínum tíma þegar Katrín Thoroddsen læknir reyndi að ættleiða gyðingabörn frá Þýskalandi nasismans en fékk ekki að bjarga lífum þeirra. Enginn veit hver urðu örlög þeirra. Ætlum við að endurtaka leikinn á nýrri öld? Finnum aðra lausn Beiðni fjölskyldunnar um öruggt skjól strandar að sögn á því að tekin voru fingraför af þeim í Grikklandi. Þá geta íslensk stjórnvöld beitt Dyflinnarreglugerðinni, og túlkað hana þannig að okkur beri að senda fólkið aftur til Grikklands þar sem Grikkland var fyrsti viðkomustaður þeirra innan Evrópu. Angela Merkel segir reglugerðina úrelta og hún og Francois Hollande Frakklandsforseti kölluðu bæði eftir nýjum aðferðum til að skipta flóttafólki á sanngjarnan hátt milli Evrópusambandsríkja í ræðum sem þau fluttu á Evrópuþinginu í október. Gunnar Bragi segir reglugerðina hins vegar í góðu lagi, „gagnvart Íslandi í það minnsta“. En málið snýst ekki um það hversu auðvelt er fyrir Ísland að reka fólk burt – það hlýtur að snúast um sanngirni og mannúð gagnvart öðrum, samstarf þjóða á milli og réttlátari skiptingu flóttafólks. Í staðinn fyrir að taka þátt í að leysa vandann er leitast við að firra sig ábyrgð og senda fólk aftur í aðstæður sem eru ekki boðlegar. Viljum við vera þannig samfélag? Ef litlu sýrlensku fjölskyldunni verður vísað aftur til Grikklands eru þau heimilislaus og réttindalaus. Finnst okkur í lagi að vísa þeim út á guð og gaddinn? Barnamótmælin Það finnst börnunum ekki. Um daginn fóru börn um Laugarneshverfið í mótmælagöngu út af tveimur albönskum krökkum sem stóð til að reka úr landi með foreldrum sínum. Svipuð vakning hefur átt sér stað kringum sýrlensku stúlkurnar. Börn skilja ekki hvernig fullorðið fólk getur gert eitthvað svo innilega rangt, en samt vita þau ekki allan sannleikann: þau vita ekki að stúlknanna bíður jafnvel að verða nauðgað, þær sveltar og sviknar um heilbrigðisþjónustu. Að börn geti örkumlast vegna kulda eins og mörg önnur flóttabörn sem nú eru á vergangi. Í Þýskalandi var barni nýlega rænt af barnaníðingi meðan mamma þess var í miðju öngþveitinu að fylla pappíra vegna dvalarleyfis. Víða er setið fyrir börnum og stúlkum sem eru dregin inn í skóga. Engar björgunarsveitir sjást – óreiða ríkir. Í þessu sambandi hljótum við að minna á að hagsmunir barns skulu alltaf vera í fyrirrúmi þegar teknar eru ákvarðanir sem þessar, samkvæmt íslenskum barnalögum, og Íslendingar hafa undirritað barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og fullgilt. Það væri margfalt mannréttindabrot ef sýrlensku stúlkunum yrði vísað úr leikskólanum og til Grikklands – þar sem þær verða heimilislausar og fá ekki viðeigandi menntun. Þegar mannúð má ekki vera fordæmi Ef við ákveðum að senda stúlkurnar út í óvissuna sannast það að Íslendingar vilja umfram allt að mannúð verði ekki fordæmi í mannlegri sambúð, líkt og þegar gyðingabörnunum var haldið frá landinu. En þessi sama þjóð státar einnig af því að hafa björgunarsveit í sjálfboðavinnu við að hjálpa fólki. Við veltum því fyrir okkur hvort þessi þjóð – sem er tilbúin til að hjálpa og gera betur en þetta – vilji gera meira en stjórnvöld? Ef svo er, er þá ekki komið rof á milli vilja stjórnvalda og fólksins? Og af hverju vilja stjórnvöld ekki gera betur? Hvað er að græða á þessum útilokunum á fólki – mannauði og þekkingu? Það er vel hægt að finna lausn á málum litlu stúlknanna og foreldra þeirra: Stúlkurnar mega vera á Íslandi. Þær mega fara í Húsdýragarðinn, í boltaland eða á leikskólann Drafnarborg. Og þær mega eiga heimili. Eigum við ekki að búa þannig að þeim að þau geti kvatt heimilið sem hákarlskjaft – og farið loksins áhyggjulausar í háttinn? Eigum við ekki að búa þannig um, að börnin geti farið að sofa á meðan við vökum yfir þeim? Í von um að það finnist farsæl lausn, Andri Snær Magnason, Auður Jónsdóttir, Bryndís Björgvinsdóttir, Guðmundur Andri Thorsson og Margrét Örnólfsdóttir rithöfundar Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Auður Jónsdóttir Guðmundur Andri Thorsson Mest lesið Skilur Guðlaugur Þór orkumál? Snæbjörn Guðmundsson Skoðun Hið gleymda helvíti á jörðu Diljá Mist Einarsdóttir Skoðun Að brúa bil: Hlutverk pólitískrar orðræðu í félagslegri samheldni Nicole Leigh Mosty Skoðun Vindur í eigu þjóðar Guðmundur Ingi Guðbrandsson Skoðun Fyrirtæki og stofnanir á Íslandi mega lögum samkvæmt ekki eiga viðskipti við Rapyd Björn B Björnsson Skoðun Gulldrengir Landspítala (Ekki KSÍ): Sönn saga um spillingu Sigurlaug Guðrún Kristjánsdóttir Skoðun Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland Skoðun „Það eru allir með ADHD“ Tómas Páll Þorvaldsson Skoðun Það er komið að okkur! Friðjón R. Friðjónsson Skoðun Skoðun Skoðun Að brúa bil: Hlutverk pólitískrar orðræðu í félagslegri samheldni Nicole Leigh Mosty skrifar Skoðun Hið gleymda helvíti á jörðu Diljá Mist Einarsdóttir skrifar Skoðun Skilur Guðlaugur Þór orkumál? Snæbjörn Guðmundsson skrifar Skoðun Vindur í eigu þjóðar Guðmundur Ingi Guðbrandsson skrifar Skoðun Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland skrifar Skoðun Forvarnir gegn ofbeldi: Samfélagsátak í upphafi skólaárs Alfa Jóhannsdóttir skrifar Skoðun Bjartsýnt og betra samfélag Svandís Svavarsdóttir skrifar Skoðun Það er alltaf von: Samtökin ‘78 styðja Píeta Bjarndís Helga Tómasdóttir skrifar Skoðun Lítil grein um stóran sáttmála Sigurður Ingi Jóhannsson skrifar Skoðun Það er komið að okkur! Friðjón R. Friðjónsson skrifar Skoðun Nýtt viðhorf í húsnæðismálum Kjartan Helgi Ólafsson skrifar Skoðun Fór út fyrir umboð sitt Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun „Áhrifavaldar“ og „Sauðirnir“ sem fylgja þeim Guðmunda G. Guðmundsdóttir skrifar Skoðun „...nema sveitarstjórnir og lögregla“ Kristín Magnúsdóttir skrifar Skoðun Sjónarhornið er það sem skiptir mestu Anton McKee skrifar Skoðun Ég er eins og ég er Sólveig Sigurðardóttir skrifar Skoðun Brúin yfir Fossvog Sigurður Oddsson skrifar Skoðun Kominn tími til að laga lýðræðishallann og skapa traust til stjórnmálanna Magnea Marinósdóttir skrifar Skoðun Var jafnrétti í heiðri haft af ráðherra jafnréttismála? Erna Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Má fjársýslan semja við Rapyd? Gunnar Már Gunnarsson,Sindri Kristjánsson skrifar Skoðun Gulldrengir Landspítala (Ekki KSÍ): Sönn saga um spillingu Sigurlaug Guðrún Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Byggja upp eða pakka? Gerður Gestsdóttir Valgerðardóttir skrifar Skoðun Loftslagsaðgerðir í sátt við líffræðilega fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir, Guðrún Schmidt skrifar Skoðun Oft er ekki nægjanleg mönnun til þess að sinna félagslífi/tómstundum Atli Már Haraldsson skrifar Skoðun Verði ykkur að trú ykkar! Vangaveltur um stóra kirkjugarðsmálið Gunnar Jóhannesson skrifar Skoðun Ráðvilltur ráðgjafi ríkisstjórnar Ásgeir Daníelsson skrifar Skoðun Ímyndaðu þér að þú sért átján ára stúlka... Stella Samúelsdóttir skrifar Skoðun Hvað eiga lýðræði og hátíðarhöld sameiginlegt Bryndís Haraldsdóttir skrifar Skoðun Stjórnartíðindi 150 ára Svavar Kjarrval skrifar Skoðun Í skólabyrjun Dagbjört Harðardóttir,Sigurjón Már Fox skrifar Sjá meira
Kæra Ólöf Nordal – og aðrir embættismenn sem hafa örlög tveggja barna í hendi sér. Í kvöld mun lítil fjölskylda elda sér kvöldmat. Foreldrarnir vaska upp og hátta síðan tvær litlar stelpur, þriggja og fjögurra ára, kyssa þær góða nótt og óska þeim góðra drauma svo þær sofni öruggar með bangsann sinn við rabbið í foreldrum sínum – sem vita þó ekki hvað morgundagurinn ber í skauti sér. Hvort þeim og stelpunum verði vísað úr landi nánast fyrirvaralaust, til að halda aftur í neyðarástandið sem nú ríkir í Grikklandi þar sem öldurnar fleyta þúsundum umkomulausra kvenna, barna og karla upp á hvítar strendurnar á degi hverjum. Ellefu milljónir flóttamanna frá Sýrlandi eru á vergangi í Líbanon, Sýrlandi og Evrópu nú yfir fyrstu vetrarmánuðina, stór hluti þeirra eru börn. Vatnið öruggara en landið Fjölskyldan var svo óheppin að búa í landi þar sem einræðisherra og ISIS-liðar takast nú á af slíku alefli að ofbeldinu eru engin takmörk sett. Faðir stúlknanna neitaði að ganga í stjórnarher al-Assad til að berjast í vitskertum átökum sem geta einungis endað með einu móti: að deyða eða vera drepinn. „Það yfirgefur enginn heimilið sitt nema heimilið sé hákarlskjaftur, þú hleypur aðeins að landamærunum þegar þú sérð að öll borgin hleypur líka,“ segir í ljóði bresk-sómalska ljóðskáldsins Warsan Shire, Heima. Og: „Þú hlýtur að skilja að enginn setur börn um borð í bát nema vatnið sé öruggara en landið.“ Nokkur íslensk skólabörn leituðust á dögunum við að skoða myndir af borginni Aleppó, stærstu borg Sýrlands, þar sem þau þekktu stúlku þaðan. En vafrinn kom í veg fyrir að þau sæju óhugnaðinn sem birtist við að skrifa nafnið eitt inn í leitarvélina, óhugnað á borð við myndir af sundurbútuðum barnslíkum – því gamla heimili vinkonu þeirra er nú hárkarlskjaftur. Til Íslands og aftur út Íslenskir ráðamenn hafa nýlega lofað landsmönnum sínum að gera átak í að taka á móti fólki í neyð frá Sýrlandi og birt af því tilefni yfirlýsingu á vef utanríkisráðuneytisins sem ber með sér mótþróa kerfisins og innbyggða útsjónarsemi þess til að láta ekki hanka sig á fögrum fyrirheitum. Á sama tíma er stödd hér á landi raunveruleg sýrlensk fjölskylda á flótta sem biður um að fá að dvelja áfram í öryggi með dætur sínar tvær sem nú þegar eru komnar á leikskóla. Útlendingastofnun sem er sannkölluð Ómöguleikastofnun – og þeir ráðherrar sem hafa með málið að gera – virðast samt kjósa að þjóna smásmugulegri skriffinnsku kerfisins sem aldrei sér möguleikana heldur bara ómöguleikana. Málið snýst um örlög tveggja lítilla stúlkna og það blasir við flestum að hér þarf að bregðast strax við af manndómi og veita litlu fjölskyldunni dvalarleyfi af mannúðarástæðum eins og heimildir eru til: börnin eiga ekkert annað heimili, ekkert annað land. Og það er ekkert sem bannar æðstu ráðamönnum í sjálfstæðu ríki að veita þetta dvalarleyfi. Ekkert annað en innbyggð tregða kerfisins. Að halda öðru fram er einfaldlega fyrirsláttur af sama tagi og íslenskir ráðamenn sýndu á sínum tíma þegar Katrín Thoroddsen læknir reyndi að ættleiða gyðingabörn frá Þýskalandi nasismans en fékk ekki að bjarga lífum þeirra. Enginn veit hver urðu örlög þeirra. Ætlum við að endurtaka leikinn á nýrri öld? Finnum aðra lausn Beiðni fjölskyldunnar um öruggt skjól strandar að sögn á því að tekin voru fingraför af þeim í Grikklandi. Þá geta íslensk stjórnvöld beitt Dyflinnarreglugerðinni, og túlkað hana þannig að okkur beri að senda fólkið aftur til Grikklands þar sem Grikkland var fyrsti viðkomustaður þeirra innan Evrópu. Angela Merkel segir reglugerðina úrelta og hún og Francois Hollande Frakklandsforseti kölluðu bæði eftir nýjum aðferðum til að skipta flóttafólki á sanngjarnan hátt milli Evrópusambandsríkja í ræðum sem þau fluttu á Evrópuþinginu í október. Gunnar Bragi segir reglugerðina hins vegar í góðu lagi, „gagnvart Íslandi í það minnsta“. En málið snýst ekki um það hversu auðvelt er fyrir Ísland að reka fólk burt – það hlýtur að snúast um sanngirni og mannúð gagnvart öðrum, samstarf þjóða á milli og réttlátari skiptingu flóttafólks. Í staðinn fyrir að taka þátt í að leysa vandann er leitast við að firra sig ábyrgð og senda fólk aftur í aðstæður sem eru ekki boðlegar. Viljum við vera þannig samfélag? Ef litlu sýrlensku fjölskyldunni verður vísað aftur til Grikklands eru þau heimilislaus og réttindalaus. Finnst okkur í lagi að vísa þeim út á guð og gaddinn? Barnamótmælin Það finnst börnunum ekki. Um daginn fóru börn um Laugarneshverfið í mótmælagöngu út af tveimur albönskum krökkum sem stóð til að reka úr landi með foreldrum sínum. Svipuð vakning hefur átt sér stað kringum sýrlensku stúlkurnar. Börn skilja ekki hvernig fullorðið fólk getur gert eitthvað svo innilega rangt, en samt vita þau ekki allan sannleikann: þau vita ekki að stúlknanna bíður jafnvel að verða nauðgað, þær sveltar og sviknar um heilbrigðisþjónustu. Að börn geti örkumlast vegna kulda eins og mörg önnur flóttabörn sem nú eru á vergangi. Í Þýskalandi var barni nýlega rænt af barnaníðingi meðan mamma þess var í miðju öngþveitinu að fylla pappíra vegna dvalarleyfis. Víða er setið fyrir börnum og stúlkum sem eru dregin inn í skóga. Engar björgunarsveitir sjást – óreiða ríkir. Í þessu sambandi hljótum við að minna á að hagsmunir barns skulu alltaf vera í fyrirrúmi þegar teknar eru ákvarðanir sem þessar, samkvæmt íslenskum barnalögum, og Íslendingar hafa undirritað barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og fullgilt. Það væri margfalt mannréttindabrot ef sýrlensku stúlkunum yrði vísað úr leikskólanum og til Grikklands – þar sem þær verða heimilislausar og fá ekki viðeigandi menntun. Þegar mannúð má ekki vera fordæmi Ef við ákveðum að senda stúlkurnar út í óvissuna sannast það að Íslendingar vilja umfram allt að mannúð verði ekki fordæmi í mannlegri sambúð, líkt og þegar gyðingabörnunum var haldið frá landinu. En þessi sama þjóð státar einnig af því að hafa björgunarsveit í sjálfboðavinnu við að hjálpa fólki. Við veltum því fyrir okkur hvort þessi þjóð – sem er tilbúin til að hjálpa og gera betur en þetta – vilji gera meira en stjórnvöld? Ef svo er, er þá ekki komið rof á milli vilja stjórnvalda og fólksins? Og af hverju vilja stjórnvöld ekki gera betur? Hvað er að græða á þessum útilokunum á fólki – mannauði og þekkingu? Það er vel hægt að finna lausn á málum litlu stúlknanna og foreldra þeirra: Stúlkurnar mega vera á Íslandi. Þær mega fara í Húsdýragarðinn, í boltaland eða á leikskólann Drafnarborg. Og þær mega eiga heimili. Eigum við ekki að búa þannig að þeim að þau geti kvatt heimilið sem hákarlskjaft – og farið loksins áhyggjulausar í háttinn? Eigum við ekki að búa þannig um, að börnin geti farið að sofa á meðan við vökum yfir þeim? Í von um að það finnist farsæl lausn, Andri Snær Magnason, Auður Jónsdóttir, Bryndís Björgvinsdóttir, Guðmundur Andri Thorsson og Margrét Örnólfsdóttir rithöfundar
Fyrirtæki og stofnanir á Íslandi mega lögum samkvæmt ekki eiga viðskipti við Rapyd Björn B Björnsson Skoðun
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland Skoðun
Skoðun Að brúa bil: Hlutverk pólitískrar orðræðu í félagslegri samheldni Nicole Leigh Mosty skrifar
Skoðun Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland skrifar
Skoðun Kominn tími til að laga lýðræðishallann og skapa traust til stjórnmálanna Magnea Marinósdóttir skrifar
Skoðun Gulldrengir Landspítala (Ekki KSÍ): Sönn saga um spillingu Sigurlaug Guðrún Kristjánsdóttir skrifar
Skoðun Loftslagsaðgerðir í sátt við líffræðilega fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir, Guðrún Schmidt skrifar
Skoðun Oft er ekki nægjanleg mönnun til þess að sinna félagslífi/tómstundum Atli Már Haraldsson skrifar
Fyrirtæki og stofnanir á Íslandi mega lögum samkvæmt ekki eiga viðskipti við Rapyd Björn B Björnsson Skoðun
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland Skoðun